Na een onverwacht ontslag op staande voet zat een Poolse vrouw (55) plotseling zonder inkomen. Ze klopte aan bij het Work in NL (WIN)-informatiepunt in Utrecht. Daar kreeg ze snel de juridische en praktische hulp die ze nodig had om haar ontslag met succes aan te vechten. WIN-medewerker Anna Becker hielp haar daarbij.
Anna Becker
Met lege handen
De vrouw woonde en werkte al 10 jaar in Nederland. Ze werkte onder andere in wasserettes en deed ander fysiek werk. Nederlands sprak ze nauwelijks, maar ze had een baan, een woning en redde zich prima. Tot haar werkgever haar per WhatsApp liet weten dat ze niet meer hoefde te komen.
Toen ze bij het UWV aanklopte, bleek dat haar werkgever haar daar niet had aangemeld. Ook bij de Belastingdienst waren haar gegevens niet doorgegeven. Bovendien had ze geen loonstroken of jaaropgaven, alleen een getekende arbeidsovereenkomst. Anna: "Dan sta je ineens met lege handen."
Zonder inkomen en zonder recht op een uitkering wist de vrouw niet meer wat ze moest doen. Ze zocht contact met Anna, die ze al kende als Pools-Nederlandse tolk. "Ze vroeg me: heb jij een oplossing? Want ik weet het echt niet meer."
Snel de juiste hulp
“Snel handelen was belangrijk”, vertelt Anna. “Want wie een ontslag op staande voet wil aanvechten, moet binnen 2 maanden naar de rechter.” Anna bracht haar daarom snel in contact met een Pools sprekende jurist van het Juridisch Loket. Dat heeft een speciaal team voor arbeidsmigranten en werkt nauw samen met de WIN-punten.
De samenwerking verliep volgens Anna “fantastisch”. Op dinsdag kwam de vrouw bij het WIN-punt, donderdag was ze gekoppeld aan een advocaat en vrijdag hielp Anna haar om alle benodigde documenten te ordenen en digitaliseren. De maandag erna lag het verzoekschrift bij de rechtbank.
"Een goede jurist en advocaat hebben is één ding, maar daarna begint het pas."
Meer dan doorverwijzen
Juist dat praktische deel is belangrijk, merkt Anna. “Iemand kan een goede jurist en advocaat hebben, maar daarna begint het pas. Er zijn documenten nodig, je moet formulieren invullen en gegevens digitaal aanleveren. Voor iemand die de taal niet spreekt en weinig digitaal vaardig is, kan dat een grote hindernis zijn.”
De zaak zelf verliep voorspoedig. De rechter oordeelde dat het ontslag onterecht was en kende de vrouw verschillende vergoedingen toe. Maar daarmee waren haar problemen nog niet voorbij.
Plichten én rechten
In de maanden dat de vrouw geen inkomen had, hielp Anna haar om toegang te krijgen tot de voedselbank. De vrouw leent daarnaast nog steeds geld om rond te komen. De voormalige werkgever moet nog betalen en ook een voorschot vanuit het UWV liet tamelijk lang op zich wachten. Dat laat volgens Anna zien hoe ingewikkeld het Nederlandse systeem kan zijn. “Je kunt tegen mensen zeggen dat ze Nederlands moeten leren, maar aan de andere kant hebben we ook een systeem opgebouwd dat voor heel veel mensen niet te behappen is.” Ze voegt daaraan toe: “Zelfs als ik zelf namens iemand contact opneem, kost het soms veel moeite om duidelijkheid te krijgen over documenten die al zijn aangeleverd. Daar komt bij dat arbeidsmigranten vaak niet precies weten waar ze recht op hebben. Over hun plichten krijgen ze veel te horen, maar het is minstens zo belangrijk dat mensen hun rechten kennen.”
"Over hun plichten krijgen ze veel te horen, maar het is minstens zo belangrijk dat mensen hun rechten kennen."
Blind vertrouwen op werkgever
Volgens Anna vertrouwen veel arbeidsmigranten erop dat hun werkgever de zaken goed regelt. Niet zo vreemd, vindt ze. “Als jij naar een ander land verhuist om daar te werken, ga je waarschijnlijk ook niet eerst alle regels uitzoeken.” Dat vertrouwen maakt mensen kwetsbaar als een werkgever zich niet aan de regels houdt. “Het helpt natuurlijk als je de Nederlandse taal spreekt”, zegt Anna. “Maar de meeste mensen kunnen zich niet voorstellen hoe zwaar het is om dagelijks 9 uur lichamelijk werk te doen. Dan is het na zo’n lange dag niet vanzelfsprekend om ’s avonds nog Nederlandse woordjes te gaan leren.”
Misstanden
Anna ziet bovendien dat bij meerdere werkgevers misstanden voorkomen. “In uitzendconstructies is het voor werknemers moeilijk te doorgronden wat hun contract betekent. Mensen met kennis van hun rechten zijn minder afhankelijk. Maar ik zie nog wel eens dat arbeidsovereenkomsten bij deze groep ontbonden worden nét voordat ze recht zouden hebben op een vast contract. Dat is geen toeval.”
‘Je laat mensen niet zitten’
Omdat problemen vaak op meerdere terreinen tegelijk spelen, is alleen informatie geven niet altijd genoeg. Medewerkers van WIN-punten verwijzen mensen door, maar soms is meer hulp nodig. “Want wat doe je als iemand terugkomt omdat er nog een formulier moet worden ingevuld? Je laat mensen niet zitten.”
Die betrokkenheid vraagt ook om afstand. “Een goede tip is om te denken: het is niet mijn leven. Dat klinkt hard, maar het is zelfbescherming.” Volgens Anna moet je snel zien wat iemand nodig heeft, de juiste organisaties kennen en makkelijk contact leggen. Kennis van de wereld van arbeidsmigranten helpt daarbij.
Zaken in perspectief
Anna kwam zelf vanuit Polen naar Nederland. Ze studeerde hier en werkte zo’n 25 jaar in de kunst- en cultuursector. Als tolk leerde ze later de problemen van arbeidsmigranten kennen. Haar huidige werk zette zaken in perspectief. “In de kunst kan het heel belangrijk zijn of een concert perfect was. Hier gaat het erom of iemand te eten heeft, medicijnen kan betalen of geld heeft voor een buskaartje om hulp te krijgen.” Haar advies: wacht niet te lang als er iets misgaat.